Sucos: blog de Dores Tembrás


Quiñón
13/11/2016, 13:42
Filed under: petit trèsor, poesia

img_20161113_100647

O ano pasado comezou a traballar comigo, no curso online de Apiario, un home de mar. Joaquín.

Confeso que a miña relación co mar sempre foi distante dende o punto de vista poético, apenas hai referencias, e si un gran descoñemento. Asi llo dixen cando se matriculou.

Confeso que neste encontro vin a posibilidade de achegarme a el de forma ben distinta.

Sen sabelo iniciaba daquela a miña primeira maré. Unha tripulación de 18 homes en procura de peixe espada. O diario de a bordo de Joaquín mantíñame en vilo de venres a venres. Ía sabendo das venturas e desventuras dun dos traballos que máis respeto me infunden. A soidade xunto a Valente, Cortázar e Angueira mentres se largaba o palangre. Con urxencia agardaba saber da vida cotiá no barco, e así puiden escoitar aquel mar tan outro, preto da Illa de Pascoa mentres Joaquín recitaba o exercicio da semana.

Non me resisto aquí a rexistrar apenas tres apuntamentos  da bitácora que me achegaba cada venres:

26 de Marzo de 2016

Diario de a bordo:
A poesía manténme enteiro nas longas navegacións froito dunha nefasta
quincena. O vento arreméxenos. A esperada Lúa quedou sin efecto coa presenza
do cantor dos estáis. Duas semanas de fortes brisas agocharon ós peixes
espada. Obrígannos a percorrer milleiros de millas entre a dúbida e a
espranza. As orcas tamén fixeron o seu. Este maxestuoso animal, cando nos
visita, faise dono da mesa. Nos anzois non recollemos máis que as gerlas do
peixe. A súa intelixencia é tan extraordinaria que nada podemos facer máis
que marchar e escapar delas. Cando atopan o noso aparello percórreno,
anzoi por anzoi, como uns turistas no bufete dun hotel. O traballo, con
elas ó carón do barco, é totalmente aciago. Son as raíñas e nos os intrusos.
Continuamos navegando cara ó sur de Chile, polo medio do mar, entre as illas
de Juan Rodriguez e Pascua.

 

2 de abril de 2016

Diario de a bordo:

Previsión de temporal para o día 6. Bailaremos. Lembranzas. Dous meniños
xogábamos na chabola onde nosa nai ataba as redes xunto con outra ducia de
atadeiras. O noso avó entrallaba os panos no chumbeiro e na cortizada. Fora
era inverno, chuvía forte no vidro das fiestras. Dentro era gardería. A
pilla de volantas era peirao, as canastras de láminas de madeira, barcos.
Todas tiñan nome. Atracábamos para saltar a bordo e saír para o mar. O avó
retrasaba moitas saídas. Había que encher as agullas de entrallar sen
deixalas frouxas. As de atar enchíallas a avoa. Súas mans voaban mentres seu
audífono atendía ós amoríos mariñeiros das atadeiras mozas. A nosa nai có
radio de lámparas tentando sintonizalo. Era a única maneira de saber algo do
noso pai. Era a hora de pousar as agullas e as redes para escoitar ós barcos
falar entre eles. Era a proba da normalidade entre as ondas. O silencio. As
interferencias na frecuencia. A borrasca batendo na costa. O avó dándolle
voltas a boina. Nos, ausentes, salvando unha galerna dentro da canastra. O
avó reclámanos para si mesmo. A voz do noso pai soa forte, grave. A nosa Nai
chora. O Avó, “están ben raparigha”. “Están ben, oise tranquilo”, a nosa Nai
ríe. As atadeiras nomean ós noivos que están a bordo. Volta a gardería. As
atadeiras cantan un alalá. O avó refunfuña. Clase de matemáticas: a contar
mallas.

 

Remataba a maré e Joaquín compartía comigo toda a ledicia:

21 de maio 2016

Diario de abordo:

Rematamos! Imos camiño de terra! A Lúa foi extraordinaria nesta semana. Deille as grazas un millón de veces. Collemos suficientes peixes como para rematar de encher as bodegas de peixe espada. Alí quedou o mar cheo deles. A busca foi tensa, o traballo extenuante, pero o premio da Natureza pagou por longo o esforzo. O barco é unha festa. O teléfono non para. Todos chamando as familias para comunicarlle o adianto nas previsións do reencontro.  Rematamos da mellor maneira posíbel. O mar, unha vez máis, tratounos como uns pais  que desexan e loitan polo mellor para seus fillos.

A satisfacción do traballo feito é máxima. O corpo xa liberou a tensión, agora pesa o doble. Todo rematou. Atráis quedan xornadas sen durmir, puntos de sutura de pequenos accidentes, risas, tensións e traballos, temporáis e orcas, e milleiros de millas percorridas.  O mellor, a ledicia de navegar con homes como os que forman esta tripulación que teño a sorte de dirixir. Felicitei un a un, deille as grazas polo respeito e a entrega desexando coincidir con cada un deles nos próximos relevos. Nada do que fomos capaces de superar sería posíbel sin a entrega que amosaron dende o primeiro ata o último. Cada un coas súas limitacións ou virtudes. Todos dando de maneira honesta o máximo que poideron.

Polo que a min respeita a Lista de tripulantes ten un más dos 18 que constan: Dores Tembrás navegou polo Pacífico abordo do Balueiro.  Foi parte inolvidábel da marea. Centos de horas de soidade nestes poucos de metros cadrados da ponte non fixeron acto de presenza esta maré grazas a poesía. Momentos extremadamente complexos, de máxima dificultade e dúbida foron atenuados pola poesía de Dores. Grazas.

Esta xa rematou. Lembro que mañán fai 27 anos que saín por primeira vez mandando un barco conxelador. Aínda era un rapaz. Era o máis novo do barco. Nervioso, ilusionado, seguramente moi inconscente da responsabilidade que asumira. Agora estou entre os maiores. Teño a sensación de que as cousas cambiaron menos do que asemella, salvando  a baixada de enerxía porvocada por casi tres décadas de intenso rock´n´roll.

 

E era tan en serio que me contaban coma unha mais que un día de verán Joaquín veu ata Coruña para traerme o quiñón. Nunca antes escoitara esa palabra. Explicouma el nun dos correos que máis emoción me causaron na vida. Como tripulante correspondíame unha parte da pesca.

Nunca antes recibira un agasallo así. Peixe espada e bonito. O primeiro chegou en xullo e o bonito chegou onte. Como non podo falar do que significou, aquí deixo unhas imaxes dos tarros que a familia de Joaquín preparou e me entregaron onte. Non sendo iso suficiente, este mariño de mans afeitas ao traballo duro, buscou a mellor presentación. Versos dos meus poemarios abandeiran cada tarro.

img_20161113_100413_1 img_20161113_100515

 

Mañá iniciase unha nova maré. E hoxe, véspera, son , se cadra, moito máis consciente do que significará na miña vida. Onte falabamos das nacionalidades da tripulación. Dos contenedores que xa levan o turrón. Falabamos tamén do esquezo que a política deste país  exerceu e exerce sobre a xente do mar, das reunións en Bruxelas, da radio desaparecida, do intento dunha prensa que os manteña perto de terra. Falamos dos 40m de eslora, e dos 7 contenedores que terán que voltar cheos de peixe espada para manter o barco outra maré.

Todo o meu agradecemento polas horas de mar e procura severa da palabra, pola entrega e ofrenda que supuxeron eses meses.

Decátome agora de que son coma aquel home do último poema de Joaquín:

 

coñecín  un  carpinteiro  de ribeira

que surcou océanos

no diálogo táctil  coas súas naves

a medio construír

 



Madriña
02/05/2013, 17:46
Filed under: Evento, Literatura, petit trèsor

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Coido que dende que son escritora o título que máis ilusión me fixo ata o momento foi o de ser madriña da biblioteca do CEIP Rosalía de Castro da Coruña. Non é para min un título honorífico, por moi honrada que me sinta ao aceptalo, é un título que, dalgún xeito, coma nos contos, convírteme en guardiana deste espazo.

Eu hoxe comprométome a mirar por esta biblioteca, a atender as súas necesidades, na medida do posíbel, a escoitar as peticións e desexos das nenas e nenos que acudirán a ela para vivir con fascinio a lectura.

Eu adícolle a miña vida á palabra, á escrita, por iso mesmo é inevitábel sentir unha gran emoción ao saber que, xunto con Nevado (mascota da biblioteca), formarei parte deste iglú máxico, un iglú de historias e versos que serán sempre acubillo.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Estas foron algunhas das miñas palabras na mañá. Alí, a carón do director do centro, das mestras e mestres, os representantes da Administración Pública, dos membros da ANPA, dos pequenos e pequenas que leron durante un minuto nos seus libros para celebrar a nova biblioteca.

Síntome afortunada de pertencer a esta comunidade que traballa sen tasa dende o presente para o futuro.

Honrada.



Paris ou a botella do Docteur Pinard
09/12/2012, 23:06
Filed under: Conferencia, petit trèsor, poesia, Pouso

IMG_3295  IMG_3294

Os preparativos. Cubrila de papel de seda, entre a la da roupa, na maleta. Levala á Sorbonne Nouvelle Paris III onde me agardaba o entusiasmo do alumnado do Centro de Estudos Galegos de Paris (CEGA).

Pode que levala comigo, co pánico de escachar o vidro na viaxe.

Pode que regresala.

Sentín, ao meter a man na bolsa prateada (que ben podería ter sido chisteira), o frío, a expectación, e tamén que estaba a piques de amosar un dos meus bens máis caros. Linlles o poema que no pouso. Linlles a autopoética: Das que me fan herdeira. Falei do que si e do que tamén. Penso que foi a conversa diante das fiestras abisais, as mangas afaroladas.

A man de Gonzalo Vázquez, que defendeu o espazo para que a voz. Podería escribir os detalles mínimos, as preguntas curiosas dos asistentes, podería repetir os suspiros que entrecortaban o meu discurso ao falarlles da experiencia croissant.

O que non podo é recuperar a potencia da materia, a presenza do vidro que presidiu o encontro, tamén no Instituto Cervantes. (O minuto diante do escaparate de Louis Vuitton contigo, na noite xeada).

Tampouco importa que a materia, a materia, a obsesión na materia.

Pero vou facer coma se estivese nun recital e lles contase a media voz, na entreluz, que a botella apareceu perto de onde me criei o outono no que o pouso se escribía. E que o vidro francés refulxiu unha tarde mentres andaba ás castañas, na horta dunha casa desafiuzada había décadas. O pozo infindo na procura da historia transparente. Quizáis xa non deba falar da terra, dos tesouros que para a nena a terra gardou sempre.

O desamparo. O abandono. Daquela mellor o texto:

o remedio do DOCTEUR PINARD

chegou dende PARIS-COURBEVOIE

á casa do Mión

a botella

contiña a debilidade da recén parida

o calcio anegadao

as xaculatorias

e agora

nin rastro doos cinco fillos

e o vidro francés abono

dos castiñeiros da horta



De primeiros libros ou da adicción ao pasado
05/12/2011, 10:34
Filed under: Literatura, petit trèsor

As adiccións. Eu son das que alimenta as adiccións. Pode que a trampa,  que o mecanismo que evoca o pasado antes de convertirse en letra sexa a premisa. Acodo sempre aos obxectos, son eles os que conducen a lembranza, rememoro e se podo, procuro ata dar coa materia. Ademáis das cartillas do meu silabario que están gravadas a ferro, o meu primeiro libro definitivo foi: El libro de Borja y Pancete. Un libro marelo cheo de osos laranxa. Era o libro de texto de 1º de EXB. Hoxe extraviado. Non me resigno a crer que está perdido, periódicamente vou ao faiado na súa busca, e voltarei antes do que penso.

Neste afán recuperador (pasa o mesmo cos xoguetes) compartido con moitos da xeración dos 80, quixen mercalo de segunda man. Imposíbel. Moitos outros adictos andaban na mesma procura. E así din con algún post semellante a este, e cun foro de fanáticos que falaba do libro, da infancia, do fascinio. Ler os seus comentarios así, un pouco dende fóra, deume algo de respeto, fíxome miralos de esguello.

Eu, eu tamén pertenzo a esta comunidade? Pois moito me temo que si.

ANAYA volveu reeditar o libro este ano, con outra capa, claro.

[Isto levoume a pensar en que hai libros eternos, tamén para os pequenos, eu conservo algúns. Pensei tamén na responsabilidade dos autores e autoras dos libros de texto, da literatura infantil (ecoando algún comentario dos ponentes das I Xornadas de Literatura e Ensino ” A literatura galega nas aulas: os camiños do entusiasmo“). Eles darán forma ás nosas lembranzas. Pensei en que eu non sabería dicir os nomes dos autores e ilustradores de Borja y Pancete, pero que sempre lembraría o título. Esa é a trascendencia á que aspiro, non importa demasiado que o autor desapareza en favor da obra. Pero hoxe a necesidade de recoñecer ese traballo lévame á última páxina do libro onde aparecen: Emma Lorenzo, Antonio Basanta, Luis Vázquez como escritores e Arcadio Lobato e Paz Rodero coma debuxantes.]

Encarguei a reedición. Veño de recollela na librería. Digamos daquela, para axustarnos á realidade, que o encontro co obxecto foi algo decepcionante. E na urxencia por sentirme nena de 6 anos pasei as páxinas na procura das ilustracións, da sensación máxica ao ler silabeando por vez primeira, de ter a capacidade de descifrar os signos. Na procura da historia sinxela e universal de Borja e o seu oso, na procura por estar naquel pupitre verde lendo con Dona Linucha, mentres ventaba fóra.

Nin iso foi abondo, pode que os adictos sempre desexemos máis. Pode que só nos conformemos con experimentar de forma idéntica unha e outra vez. Pero, no fondo, eu sabía que aquilo non podía ser.

Teño a esperanza de atopar o meu exemplar, gastado, coas beiras das páxinas viradas, co meu nome na primeira folla. Ha de ser ese obxecto e non unha réplica calquera.

Ao mellor daquela si, daquela pode que a potencia da dose sacie finalmente.

Ata a seguinte vez.



a galleta e o óboe
28/06/2011, 19:43
Filed under: arte, petit trèsor, poesia

Hai días ladeaba a cabeza ante o tweet: fago unha peciña pequena de oboe, para unha galleta e para Dores Tembrás. Son eu. A vaidade que me fai sorrir.

Non coñezo a @benxa_otero. E sen embargo, e sen embargo. Tres palabras: galleta, óboe, dores. E é coma sempre. O fascinio que me leva a querer saber. A curiosidade dos ollos que quedan xusto por riba da mesa, pés en punta. E chego ata o Linho do Cuco. E daquela a peza máis fermosa soa na mañá, inesperada. A beleza en 4:31. Secrets. O ouvido inexperto procura un óboe con ollos fechados.

Cada foto, cada encadre, revela uns dedos hábiles. E estudo a forma do óboe, o son. Porque alguén descoñecido, pero non estraño, ligou o meu nome ao dun instrumento que ata agora non. E a galleta, a galleta. A felicidade nada efémera que un tweet deixa na mañá, para levarme onda os segredos, deixándome imaxinar, imposíbel, esa peza de óboe compartida.

Ao mellor ese descoñecido non sabe que a terra, que o liño e o cuco para min. Importa?

Heinos escoitar en directo.

Heille regalar unha galleta a Benxamín Otero.



vivenda/casa ou de onde son
20/06/2011, 10:29
Filed under: pensamento, petit trèsor

Hai un par de semanas meu pai deume a ler un papel cuadriculado. Era un exercicio de 2º de EXB, por unha cara estaba escrito a boli cunha letra redondiña de mestra, con ocos que a Dores dos 7 anos enchera a lápis sen precisión. Tratábase dunha redacción sobre donde vivíamos, con quen, como era a nosa casa.

Eu viña de mudarme á Coruña, aquel verán meus pais insistirannos moito en aprendermos de memoria o novo enderezo: R/ Chile, nº x, x. Para min aquela insistencia era a proba irrefutábel de que se me perdía podía ser realmente grave. Xa non estaba en Bergondiño. Lembro os semáforos, a man da miña nai apretando a miña, con forza innecesaria, no paso de peóns, o tráfico, o asfalto, a tenda de lambetadas. Ata a min me sorprende aquel temor, a precaución da nena recén chegada da aldea, a sensación permanente de estar nun espazo hostil.

Aquel papel regresoume á unha aula concreta do Colexio San Francisco Xavier, ás fiestras dende as que podía ver os repolos das leiriñas de enfronte. Mirábaos e a terra, a terra.

O encontro coa redacción foi revelador. Relina completa, aquela caligrafía insegura prendida nas cuadrículas. Describía a vivenda da Coruña. Memorizar  aquel enderezo dera o seu primeiro froito académico. Polo envés da folla había que pintar o noso cuarto favorito da casa e explicar porque nos gustaba. Cando lle dei a volta para ver o debuxo descubrín con estupefacción e fascinio que non era ningún cuarto do piso da Coruña. Non, o que eu debuxara era o salón de Bergondiño, os sofás de pana azul e a chimenea.

Sobrecolleume a contundencia daquela afirmación infantil. A naturalidade.

Xa daquela eu podía vivir na Coruña, saber agardar o verde antes de atravesar, aprender de memoria un enderezo con emanacións exóticas, pero sabía perfectamente onde estaba a miña casa.



cinética tatuada no ar
23/04/2011, 11:03
Filed under: petit trèsor

Pensaba na mañá, que unha das cousas que máis me gusta(ba)n dos días de festa é que ao día seguinte podíamos almorzar tarta. É así dende que teño lembranza. Por iso o día da celebración non me apuro a comelo. Sei o que virá á mañá seguinte.

Así, entre pocillos, copas de licor, cinceiros, unha nena en pixama desfrutaba da torta, dos pasteis, dos restos doces. Quixen pensar no que significa esa atmósfera para min, as risas ecoando, certas cinéticas tatuadas no ar. Alí, sentada no banco da cociña, rememoro o que foi mirando para os globos desinflados, xusto na calma previa a fregar e recoller todo.

Isto levoume ao concepto de deshora. Na debilidade que sinto por el. Por iso as vésperas e os días despois.

De súpeto atravesou Dickens, esa escena de Great Expectations, un banquete de voda no xardín, cristalizado despois de cuarenta anos:

todo anegado de tul

as hedras

donas do cristal tallado

os paxaros

aniñando nas fontes

os noivos da tarta

descoloreados

a seda dos lazos

resgada

Canto deixamos de nós ao tocar os obxectos? A nena mira, suxeitando o prato de tarta na man, a disposición dos servizos na mesa, quen engurrou as servilletas, quen tirou o zucre por fóra, a quen lle caeu a culleriña, quen esfarelou unha das camelias do centro de mesa, quen deixou a copa de viño a medio beber, un corcho con palillos en forma de cabalo (que gardará na lata dos tesouros).

Pousa o prato, mira para fóra.

Nos ollos

manteis a clareo.