Sucos: blog de Dores Tembrás


CAOS: Do persoal e o profesional nas artes
29/03/2011, 12:09
Filed under: arte, Literatura, pensamento

Sempre me interesaron os lindes entre vida e obra. Esa raia máis ou menos difusa, ese pozo de Alice polo que é tan doado escorregar.

Nas últimas semanas seguín con gran interese as Derivas (I, II, III, IV) que o crítico Armando Requeixo nos propón no seu blogue sobre a situación da crítica no noso país: unha análise das circunstancias e problemáticas. Un tema espiñento que el aborda con limpeza e honestidade e que recomendo encarecidamente. A súa lectura fixo que as miñas reflexións se amplificaran, porque nestas derivas tamén o persoal e o profesional. Así tomei camiños non transitados antes, sobre os que agardo volver de vagar noutro momento.

A cuestión central que me ocupa agora é a de considerar o proceso de transferencia d@s artistas nos seus traballos (poético, pictórico, escultórico, musical…) As obras de arte (e as outras) son prolongacións do individuo, en tanto manifestacións; é revelador a este respecto, ata que punto podemos chegar a identificar obra e autor, facemolo a cotío: vin un Kandisky, leo a Valente, palpei un Chillida…

É lóxico entender que as críticas e os parabéns se espellen directamente da obra ao autor.

[Antes de seguir debo confesar a obsesión que mantiven-manteño ao longo dos meus anos de investigadora, chegando case  á impertenencia con outros investigadores de Pizarnik (sobre todo norteamericanos) que traballaban ao mesmo nivel vida e obra. Sempre me pareceu isto terriblemente empobrecedor, apoiar a análise da poética nas circunstancias vitais do creador devaluaba a riqueza da creación. Fago esta aclaración porque non é contraria ao que tento expoñer hoxe aquí.]

Isto levoume a reflexionar sobre se todo é persoal. Repítome a pregunta a calquera hora. Coido que si. Todo é persoal. Pero encubrimos os nosos xuizos en trampas da linguaxe e ocultamos as vísceras. Para min a profesionalidade non é máis ca unha cualidade do persoal.

Lía estes días unhas notas sobre Boris Vian relacionadas con L’Écume des jours. Esa obra fundamental para el (para min, para millóns de lectores), que só acadaría o recoñecimento merecente moitos anos despois da morte do seu autor.

Esta obra de Vían debía baterse con Terre du Temps, de Jean Grosjean, no duelo polo “Prix de la Pléiade”, fundado por Gallimard. O combate real resolvía non só a calidade-grandeza das obras senón dúas concepcións da literatura moi distintas. Gañou Grosjean. A propósito da reacción de Vian o editor do volume que manexo anota o que sigue: “A reacción do novelista en ciernes é máis forte e máis violenta do que se podería esperar nunha persoa tan anárquica nos seus costumes e tan contraria a condecoracións e celebracións institucionalizadas como era Boris.”

Cando o compromiso do creador é total coa obra, como no caso de Vian, a decepción que pode causar unha mala crítica ou a perda dun premio é persoal. É curioso que un dos epígrafes da introducción do volume a L’Écume des jours sexa: “Boris Vian e a literatura do seu tempo: un escritor á marxe do compromiso”.

Puntualicemos: hai maior compromiso que o que Vian practicaba coa palabra, coa linguaxe, coa renovación da literatura? É mais, é posíbel outro tipo de compromiso?

Vian cambiou para sempre o significado de nenúfar.

Alguén a quen admiro profundamente sempre me di que o único xuiz é o tempo. (Esa metáfora das batallas e a guerra ecoando)

Si.

Pero non podo evitar a fenda ao saber que Vian (e tant@s outro@s) non viviu o éxito da súa obra, o seu.

Advertisements


Poesía+grafiti no IES de Elviña
21/03/2011, 10:10
Filed under: Lingua, Literatura, Obradoiros, poesia

A pasada semana fun ao Elviña para unha sesión do obradoiro Poesía+grafiti. Sempre é fantástico regresar ao instituto dun, camiñar polos corredores como cando 14. A rapazada de 2º A e 2º B, os profesores Pepa, Lois e Charo. Non podía haber mais nin mellor predisposición.

Así falar da palabra, da imaxe. O poema. A mensaxe, o contexto, a potencia da poesía. E todos eles e elas, coas súas palabras, facendo versos. Ao marchar ver os post-its que logo anegarían o instituto. Eu xa coñecía algo aos cursos, lera algunhas entradas no seu blog uns días antes da miña visita, fan un traballo fantástico nel. Impresionantes os resultados que nos días seguintes puiden ler nos seus posts, grazas a adicación de Pepa para redondear os bosquexos que sairon do obradoiro:

Convertimos as rúas en poesía

Exemplo de grafitis

Xogando coas palabras

Ilusión, a poesía do soñador

Acción poética

Versos para soñar

Feliz de compartir con eles que o traballo coa palabra esixe compromiso, verdade. Saín pletórica (como di Yanca) tras dúas horas de achegas íntimas. Fico tan agradecida ao alumnado, a Pepa.

Non esquenzo o seu silencio despois de recitarlles o poema das cereixas.

Nas mans deles e delas está a poesía que ha de vir. Hai mellor celebración ca esta no 21 de marzo?

Desexos grandes de volver.



Pai, nos anos
19/03/2011, 09:12
Filed under: poesia, Pouso

ti xa sabías
e fixeches que enxertar
se convertese
na cicatriz herdada
que os meus pés pisaran a uva
era só a excusa
para aprehender o prodixioso
como por casualidade



Obxectos e beleza
15/03/2011, 22:45
Filed under: creación, petit trèsor

O último post sobre a colección de Jandro Villa fíxome pensar nun texto que escribín hai xusto un ano sobre un anuncio de Vuiton. Un filme de FLY 16×9: Shadow.

As vicisitudes para recuperar o video quitaríanlle protagonismo á mensaxe e hoxe só quero deixar aquí unhas palabras sobre os obxectos e a beleza. Unha curta en palabras.

Non é só a música, non é que a sutileza monocromática do comezo te desarme. Non é o mar de grafito, nin o vento, nin a escuma, nin as pestanas soliviantando edificios. Nin os caracteres chineses do papel engurrado.Non é a arquitectura que a envolve, a ela, o chaquetón perfecto, a brétema, o colo, as costas. Armadura de la contra frío. Non é a procura, o paquete, o estourido do marelo, nin a luz que te cega.

Tampouco percibila así, anicada, limiar do rendimento incondicional que ha de vir.

Non son os zapatos imposibeis.

Non é o achádego do bolso.

É como o colle, como o toca, como o aproxima ao peito, elevando a categoría de obxecto, é a consciencia de estar ante algo excepcional, como se o obxecto representase a mesma beleza, o sublime do universo. Agora ela é albacea desa potencia. Protectora, custodia.

Non son os estalos de cor en China Town trala reixa, nin a entrada do home, que a segue. Non é a voltaxe desa persecución, nin o desexo do encontro.

Non son os edificios verquidos na poza, a poza. As escaleiras para non subir nin baixar, o asfalto. Non é esa rúa sen saída.

É a revelación, a luz, o segredo transmitido xa, a imposibilidade de contelo.

Non é o que non vai ser.

É a inclinación de cabeza del, a súa man agarrando o bolso, quitándollo con firmeza lene, sen violencia.

É a inclinación de cabeza da muller.

 

É

que ela

xa está infectada

de beleza.



Jandro Villa: poética da fariña e o pano gris
10/03/2011, 09:12
Filed under: creación, poesia

Un feito así non debería pasar inadvertido. Foi ver un dos seus modelos e ficar intrigada. Jandro Villa ven de ser galardoado co Premio Nacional de Xóvenes Desañadores celebrado hai algo máis dunha semana. Pero o de menos é o premio, o de máis é o seu traballo.

Podería citar catro coordenadas explícitas que me levan a este xoven deseñador vigués: Cage, Finlandia, fariña, pano gris.

Non fun quen de dar cun artigo a fondo que falase da poética da súa colección Madia leva. Eu agardaba atoparme cunha reportaxe magnífica, como algún deses monográficos que desfruto do VOGUE, pero non tiven sorte. Ao mellor xa está feito e eu simplemente non dei con el.

Leo un par de entrevistas, a nova do premio, algúns blogs entusiastas do seu traballo, vexo as fotos da colección “Yankee 0” coa que gañou en 2009 o “Premio á Pasarela Internacional de Xóvenes Desañadores”. Fantástica! Unha mostra de como deconstruir toda unha serie de iconos e tópicos americanos cun corte impecábel.

Pero a fascinación chega coas imaxes da presentación de Madia Leva, e sei que me atopo ante un poeta do pano gris, que foi quen de amosar a proxección da roupa tradicional ofrecendo a vangarda en superposicións, tras palmadas de fariña. Porque intúo que nel tamén a sofisticación da orixe. Enmarcan a colección o pano negro na cabeza e os  óculos de Castelao, esa iconografía que el mesmo recoñece e da que se sinte deudor: “unha mestura da iconografía da Galicia profunda, con escritores como Rosalía de Castro ou Castelao, coa cultura clásica nórdica e materiais atopados en cuarteis militares fineses”

Claro, Finlandia, e de súpeto Helsinki, a tuomiokirkko, a sobriedade mais exhuberante, as saias daquela deseñadora finesa que apuntaban a un origami nórdico. As superposicións imposíbeis, o frío, o branco suxo, o gris.

Descubro nunha entrevista que lle gusta Cage. Sorrío para min. O silencio, esa procura desesperada de Cage, de tantas e tantos… faime auscultar de novo as pezas de Villa, releo nelas a arquitectura minimal da elegancia, unha depuración obsesiva. A mestría do patrón.

A fariña. As imaxes da súa colección contábanme tamén os versos que escribín hai un par de anos, e que veñen definir a toda unha estirpe de mulleres:

limón nas mans

fariña no corazón

(Noutra ocasión falarei da historia do poema, a súa débeda con Ugia Pedreira e Carvalho Calero)

Jandro Villa empoa o ar, e un rebumbio de imaxes atravesan a miña cabeza, dende o tocador de María Antoñeta ata a xenealoxía feminina máis inmediata, da que son debedora. Por iso entendo que el mesmo declare: “A fariña funciona como un elemento máis da colección”.

Síntome ante alguén que acode á cerna para subliñar os pregues da identidade nun traballo fresco e exquisito, un observador atento que coñece a potencia das mans que sacoden a fariña:

Aplausos. Inclinación de cabeza.



8 de marzo
08/03/2011, 11:58
Filed under: poesia

para miña nai

 

modificas

a traxectoria

pasándolle a pedra

á fouciña

e alí

cinguida de fracaso

no medio do camiño

sóbesme ao colo

para que unha das dúas

non se ortigue

 

 

(Diapositivas a clareo, 2010)



Podcast #2: Conversa con Xavier Seoane – 03/02/2011
06/03/2011, 13:21
Filed under: Podcast

As conversas con Xavier Seoane son sempre así, intensas, cheas de referencias multidisciplinares, abraiantes. Por iso era inevitábel propoñerlle gravar unha delas, fixala no tempo e no espazo. Velaiquí está.

(Baixar arquivo MP3)