Pensei, ao saber a nova, que xa non me voltaría cruzar con aquela figura miuda na fábrica Castro, perto de Sada. Pensei que xa non se repetiría a voz de miña nai, hai tantísimos anos dicíndome, mentres mirabamos as vitrinas da tenda: Dores, ese é o dono, Isaac Díaz Pardo. Eu dei en pensar que todo o que alí había o facía el, que todo o pintaba, e que ademáis el se encargaba de editar todos aqueles libros que tiñamos na casa. Verdadeiramente el era unha presenza poderosa para a nena que o miraba de esguello atravesar a tenda e sair ata as instalacións da fábrica.

A min gustábame ir alí, aprendín que aquelas pezas exquisitas eran algo extraordinario no xeito en que miña nai as tomaba nas súas mans e mas daba a ver. Cando nacín un dos agasallos foi unha vaixela infantil de sargadelos, teño o cartón de canalóns,  os debuxos, as cores, a fraxilidade das asas, gardados na memoria máis inocente, na que non se pode tocar.

Despois viría a historia, o coñecimento e o valor daquel home de pasos lixeiros . O abraio. A admiración.

Hoxe sigo lembrando a última conferencia que lle escoitei, hai poucos anos, cun auditorio pequeno, e el alí, de pé durante case dúas horas, falándonos sen unha nota sequer.

Sinto a súa perda, máis que como intelectual indispensábel, como figura próxima e fascinante que engaiolou á nena. E celebro todo o que foi quen de herdarnos.

As adiccións. Eu son das que alimenta as adiccións. Pode que a trampa,  que o mecanismo que evoca o pasado antes de convertirse en letra sexa a premisa. Acodo sempre aos obxectos, son eles os que conducen a lembranza, rememoro e se podo, procuro ata dar coa materia. Ademáis das cartillas do meu silabario que están gravadas a ferro, o meu primeiro libro definitivo foi: El libro de Borja y Pancete. Un libro marelo cheo de osos laranxa. Era o libro de texto de 1º de EXB. Hoxe extraviado. Non me resigno a crer que está perdido, periódicamente vou ao faiado na súa busca, e voltarei antes do que penso.

Neste afán recuperador (pasa o mesmo cos xoguetes) compartido con moitos da xeración dos 80, quixen mercalo de segunda man. Imposíbel. Moitos outros adictos andaban na mesma procura. E así din con algún post semellante a este, e cun foro de fanáticos que falaba do libro, da infancia, do fascinio. Ler os seus comentarios así, un pouco dende fóra, deume algo de respeto, fíxome miralos de esguello.

Eu, eu tamén pertenzo a esta comunidade? Pois moito me temo que si.

ANAYA volveu reeditar o libro este ano, con outra capa, claro.

[Isto levoume a pensar en que hai libros eternos, tamén para os pequenos, eu conservo algúns. Pensei tamén na responsabilidade dos autores e autoras dos libros de texto, da literatura infantil (ecoando algún comentario dos ponentes das I Xornadas de Literatura e Ensino " A literatura galega nas aulas: os camiños do entusiasmo"). Eles darán forma ás nosas lembranzas. Pensei en que eu non sabería dicir os nomes dos autores e ilustradores de Borja y Pancete, pero que sempre lembraría o título. Esa é a trascendencia á que aspiro, non importa demasiado que o autor desapareza en favor da obra. Pero hoxe a necesidade de recoñecer ese traballo lévame á última páxina do libro onde aparecen: Emma Lorenzo, Antonio Basanta, Luis Vázquez como escritores e Arcadio Lobato e Paz Rodero coma debuxantes.]

Encarguei a reedición. Veño de recollela na librería. Digamos daquela, para axustarnos á realidade, que o encontro co obxecto foi algo decepcionante. E na urxencia por sentirme nena de 6 anos pasei as páxinas na procura das ilustracións, da sensación máxica ao ler silabeando por vez primeira, de ter a capacidade de descifrar os signos. Na procura da historia sinxela e universal de Borja e o seu oso, na procura por estar naquel pupitre verde lendo con Dona Linucha, mentres ventaba fóra.

Nin iso foi abondo, pode que os adictos sempre desexemos máis. Pode que só nos conformemos con experimentar de forma idéntica unha e outra vez. Pero, no fondo, eu sabía que aquilo non podía ser.

Teño a esperanza de atopar o meu exemplar, gastado, coas beiras das páxinas viradas, co meu nome na primeira folla. Ha de ser ese obxecto e non unha réplica calquera.

Ao mellor daquela si, daquela pode que a potencia da dose sacie finalmente.

Ata a seguinte vez.

Levo moitos versos para ler, de máis. Pero sempre o fascinio coa inocencia: a que está e a que se perde, a que se perverte e a que se restaura.

LOS TRABAJOS Y LAS NOCHES

para reconocer en la sed mi emblema

para significar el único sueño

para no sustentarme nunca de nuevo en el amor

he sido toda ofrenda

un puro errar

de loba en el bosque

en la noche de los cuerpos

para decir la palabra inocente

A. Pizarnik

Pero chega o día, o pasado venres, e coma sempre, antes de tempo, e miro os cartaces do hall, e non descubro o tendal cos meus poemas, as fotos, alí, tan alí, eles xa sabían como era eu, algo do que escribira, pero igual a curiosidade.

Sorrío ao ver os versos pegados polo instituto, e pregúntome se a da foto son eu.

Daquela entran  na biblioteca e Ana preséntame oficialmente (ARROIBO). E tódolos ollos alí, para min, prendidos no primeiro grafitti que o proxector.  Si, claro, son de ciencias, pero, pero a poesía.

E entón analizamos as imaxes, e eu aplaudo os comentarios agudos, as observacións intelexentes, falamos do que si e do que non, de emoción e mensaxe, de palabras. É un grupo atento, que se concentra no discurso, que gaña puntos co paso dos minutos.

E o agasallo chega na última parte da sesión, as súas palabras, as súas, que me comparten, despois do meu redondel. E alí, xa na intimidade do encontro, cada unha, cada un: avión, barco, rugby, risos, Cortegada, soños, mirada, curmáns, praia, piragüísmo, amigos, aldea, acampada-recordos-cáncer, piano-música, baile, piscina-auga, gafas, música- Papa-Roach, parque, baile, canción-Sabina, fútbol, exame, filmes, mar.

Pasará o tempo, e ao mellor non lembro os vosos nomes, pero si as vosas palabras, as vosas historias.

Foi unha cita perfecta, redonda. Grazas a tódolos alumnos e alumnas de 4º ESO, que estiveron dispostos a arriscar tanto coma min.

Grazas a toda a equipa de normalización do instituto do Carril Miguel A. González Estévez, aos mestres que se involucraron, ao persoal que fixo o imposíbel para que todo funcionase. Aos que quixeron que nos coñecesemos nesta cita pensando que funcionaría.

Obrigada.

Vémonos pronto, si?

A presentación deste poemario será o venres 14 ás 20:00 na Asociación Alexandre Bóveda (Olmos, 16-18, 1º), A Coruña.

Estarán co autor Eva Veiga e os músicos Benxamin Otero e Carlos Quintá. Tamén eu.

Para falar do libro, das postais vellas, da beleza.

Para escoitar a Celso, que é quen de desvelar a intención primeira do verbo, de repetir varias veces, ata desarmarte, tres palabras:

Para Amando

Esperanza

DRAG

Penso últimamente se a ficción será un espello que  nos permite aos que escribimos agocharnos entre sol e sombra. Dicir sen dicir ou calar para dicir, sempre sobre nós. Hai espléndidos exemplos na literatura universal, máis aló de escolas e tendencias, de razoamento sobre a ficción como eixo indispensábel no traballo do escritor e aí tódolos xogos de espellos posíbeis, inimaxinábeis autobiografías inventadas. E xorde Valente. E o ecoar dunha entrevista recente a Harold Bloom. E máis lonxe, Genette e Aristóteles.

Ás veces despois dun recital, dunha charla ou unha conferencia achegáseme alguén para preguntarme que foi de tal personaxe ou de taloutro obxecto. Ás veces hai na pregunta, no aceno de quen me apela, unha urxencia que me abruma, a necesidade de que rematen a historia, de marchar sabendo o que foi. Que pobreza pola miña parte respostarlle cun escueto: isto é literatura, que ven sendo o mesmo que dicir isto é ficción. Sei que as miñas palabras non deixarían en absoluto satisfeito ao meu interlocutor. E daquela? Daquela haberá que escribir no ar, alí, de forma improvisada o que eu intúo que esa persoa quere ouvir. Porque como dicirlle que a ilusión remata cando fecha o libro ou cando a voz se apaga? Pero aí a fenda que nos salva, aos que escribimos, ese moverse en niveis diferentes, ese “disfrazar” a “mentira” de “ficción”. E si, tamén as comiñas encubren moito nesta ocasión.

A sinceridade, en termos reais e obxectivos, fica desbotada de inmediato. Se resposto pois non souben máis daquel obxecto, ou non volvín escoitar nada daquela persoa-personaxe: a decepción. (Que distinto xa, dando lugar á maxia: nunca máis voltaría saber nada daquel obxecto, ou ninguén no lugar volveu escoitar o nome daquela persoa-personaxe: velaí xa os pespuntes da literatura)

Ao fin, conclúo, e isto é a nivel persoal, pois xa o concluiron moitos antes, que a literatura é ilusión, que os escritores somos ilusionistas (interesantísima a conexión cos chamáns). Ás veces quen nos le, quen nos escoita, agarda que fechado o libro, despois de baixar o recitador/a do cenario, esa ilusión perdure, que non se quebre. Confeso que eu son destas, a pesar das lecturas en teoría da literatura, a pesar de saber ben dos mecanismos que se poñen a disposición da trama, da palabra, para crear a ilusión.

Lembro a miña estupefacción a primeira vez que me aconteceu isto, os meus desexos de “sinceridade”, as palabras que me rondaban: verá, pero este personaxe non existe, ou non existe exactamente así…. pero de inmediato sentín que na miña profesión esa resposta non tiña cabida, que a ilusión debía continuar.

Isto fíxome reflexionar moito sobre a “verdade”. Se é verdade na literatura trascéndeme a min e á propia obra, o destino do personaxe cobra vida en cada lector, que o fai seu. É verdade o interese que o lector sinte, a preocupación no rostro de quen me pregunta.

E sen embargo non puiden evitar sentirme algo traidora ao non  contar a “realidade” en termos obxectivos.

Os lindes, a fronteira que saltamos de liña en liña, de palabra en palabra, cando escribimos, iso protéxenos, fainos menos vulnerábeis. Permite desdebuxar a altísima exposición de quen escribe.

Hai algo que sempre me chamou a atención nesas novelas, tamén filmes, que advirten ao comezo que o que se vai relatar está baseado en feitos reais. Pregúntome se a nosa reacción é distinta, se a empatía que sentimos, a conexión que establecemos é “máis real”, se o impacto é maior.

[E miro de esguello outro interesante asunto no que hoxe non podo determe como quixera, o estatus da invención/imaxinación a respecto da realidade.

E agora, que xa é tarde, decátome de que deixei atrás o tema do que hoxe quería ocuparme, a relación entre a literatura e a intimidade]

Pero se entras, se confías na palabra do autor, se te entregas, daquela, que diferencia hai entre saber que Ana Karerina foi unha personaxe histórica ou non?  Entre saber se quen fala nalgún poema de Olga Novo levou a alindar as vacas e sentiu o bafo quente do vacún no colo?

Para min ningunha. Son das que asina o pacto antes de abrir a primeira páxina.

Pregúntome agora que escribo isto se algún sobreviviu, se algún pagaba tanto a pena como para permanecer durante dous meses na memoria, agardar ao outono, ao regreso.

Isto levoume a pensar nos proxectos de escrita, nos que están aí, durante tempo, mesmo chegan a coller forma, e logo non se concretan. Falo con outros escritores sobre isto, algúns dinme que son moi fecundos en proxectos, pero que a porcentaxe que se concreta é mínima. Outros conciben un proxecto e centranse nel ata rematalo, non hai distraccións, non se atravesan outras ideas porque toda a enerxía se concentra nun obxectivo claro: rematar o que se comezou.

Non sei se algunha das ideas para post deste verán sobreviviu. Ten todo o seu momento? Escapa ese momento e xa non hai máis oportunidades? O que non se concreta fica perdido para sempre?

Que pasa co que non se di?

O prazo de preinscripción comeza o vindeiro luns12 de setembro ata o mércores 14, no propio Fórum.

Quedaremos tódolos mércores ás 17:00 para tirar dos fíos e compartir poetas e poéticas.

Aquí máis información.

Será un pracer vervos alí!

Pero aquí me agardaba esta fermosa sorpresa, o galardón Sunshine Awards 2011, outorgado polo prezado Armando Requeixo dende o seu blog Criticalia, referente fundamental na nosa literatura. Agradecida e feliz, non quero faltar un punto aos deberes que tal premio esixe. Non me entreteño, velaiquí vos deixo doce lugares que, entre outros e ademáis do nomeado Criticalia, merecen dita distinción:

Ferradura en Tránsito

A casa da Ulla

Falabarato

mmmm…

Fervenzas literarias

Caderno da crítica

Acórdome

Chove en ningures

Xosé Tomás

Como pan da boca

Cartafol de silencios

Un país en lata