Con motivo da celebración do 25 Aniversario do CEIP Rosalía de Castro fun convidada a falarlles aos rapaces de 3º ciclo de primaria sobre o proceso de escrita, sobre como crear historias e construir poemas.
Foi unha mañá linda. Chegar ao centro, ficar marabillada mirando para as paredes nas que estaban pendurados os traballos das distintas aulas, as fotos dos máis pequenos ilustrando un poema de Rosalía de Castro, os cartaces gañadores do día das letras. Admirarme co traballo que leva a cabo o equipo docente nos distintos niveis.
O paseo polo centro remata na exposición conmemorativa do 25 aniversario. Emocionante. De seguida me contaxio do entusiasmo do director Jesús J. Celemín, que me fala dos comezos da escola, que me ensina as fotos do alumnado que pasou por alí ao longo destas décadas.
Pouco despois xa estou a falar na biblioteca, contando como comecei a escribir, que fago para construir o poema. Foi un encontro divertido e inspirador no que a rapazada fixo intervencións de moito interese. No que falamos de obxectos queridos, das historias que nos gustaría escribir. E así mudamos os finais dos contos clásicos e inventamos historias sobre a botella chegada de Paris. E nun desvío delcioso chegamos ás cereixas, aos peizoques.
De súpeto, a petición dun poema. E os aplausos máis espontáneos que me rinden.
Unha mañá na que seguir fascinándome co nivel das aportacións das rapazas e rapaces de 5º e 6º. Unha cita que rematou en flor e cunca. Fico tan feliz e agradecida.
Parabéns a todo o persoal que compón o Rosalía de Castro por estes vintecinco anos! Eles alentan e forman os soños do noso futuro.
Desexando voltar.
O vindeiro xoves 19 de abril ás 18:00 no centro da UNED da Coruña e dentro do ciclo La creación literaria y sus autores. VII Encuentros con los escritores, terá lugar unha mesa redonda na que participarán Carlos Negro, Yolanda Castaño e eu mesma con Javier Pintor e Xavier Seoane.
Unha boa oportunidade para escoitar e falar sobre a creación e os seus labirintos.
Teño escrito, noutras ocasións, sobor da importancia que teñen os obradoiros de poesía para min.
Cando son eu quen os conduce, como a posibilidade de achegar o poético a lectores que nun comezo se sinten distantes do xénero, pero tamén a lectores devotos ou inéditos. Sen dúbida o reto é maior canto maior é a distancia que os asistentes me din que sinten coa poesía. E sen embargo sempre o fascinio, a fortuna de que sexa a miña man quen abra a porta.
Cando son eu quen os recibe, como a posibilidade de seguir aprendendo outros xeitos ler.
Obradoiro tras obradoiro, xa sexan adolescentes, mozos que queren ser escritores ou adultos que deciden que desta si, que desta teñen tempo para atreverse a ler o que no pasado non, sempre unha ristra de prexuizos e tópicos que se confesan con máis ou menos pudor. E daquela unha faísca de carraxe apunta nos meus dedos.
En que momento a poesía non? En que momento da vida se nos fai crer que a poesía é so para lectores avezados, para lectores que por ciencia infusa entenden a Quevedo e Góngora? En que momento a onomatopeia e a aliteración suplantan o principio dos principios ao ler poesía: a intuición, a capacidade de emoción da que todos estamos dotados?
Velaí radica para min un dos problemas máis graves.
Sen dúbida o modo canónico de achegar a poesía a nenos-adolescentes-adultos, na maior parte dos casos, non é eficaz. Cando menos non é fructifero á hora de formar lectores futuros de poesía.
E onde fica o desfrute, o éxtase que pode experimentarse cando damos cun poema, cun poeta que escribe para nos, que nos escritura?
Por sorte eu tiven moitas mans a abrirme portas. A poesía na casa, na escola.
No mes de maio dará comezo un novo obradoiro que organiza a librería Cascanueces na Coruña, un espazo para a descuberta de poetas galegos contemporáneos, de poéticas interesantes, un espazo no que aprender outros xeitos de ler, os distintos camiños que poden levarnos ao centro da palabra. É un obradoiro concebido para lectores ou escritores, para recén iniciados ou expertos. É un obradoiro concebido para o desfrute. Para afondar na linguaxe, no prodixio do mecanismo do poema.
O prazo de matrícula xa está aberto. Arrincamos o 8 de maio, tódolos martes de 18:00-20:00 durante tres meses. Número de prazas limitado.
Máis información: eltallerdelcascanueces@zaerasilvar.es
Estou desexando que nos demoremos en calquera verso, no que ti escollas. Estou desexando coñecerte.
As adiccións. Eu son das que alimenta as adiccións. Pode que a trampa, que o mecanismo que evoca o pasado antes de convertirse en letra sexa a premisa. Acodo sempre aos obxectos, son eles os que conducen a lembranza, rememoro e se podo, procuro ata dar coa materia. Ademáis das cartillas do meu silabario que están gravadas a ferro, o meu primeiro libro definitivo foi: El libro de Borja y Pancete. Un libro marelo cheo de osos laranxa. Era o libro de texto de 1º de EXB. Hoxe extraviado. Non me resigno a crer que está perdido, periódicamente vou ao faiado na súa busca, e voltarei antes do que penso.
Neste afán recuperador (pasa o mesmo cos xoguetes) compartido con moitos da xeración dos 80, quixen mercalo de segunda man. Imposíbel. Moitos outros adictos andaban na mesma procura. E así din con algún post semellante a este, e cun foro de fanáticos que falaba do libro, da infancia, do fascinio. Ler os seus comentarios así, un pouco dende fóra, deume algo de respeto, fíxome miralos de esguello.
Eu, eu tamén pertenzo a esta comunidade? Pois moito me temo que si.
ANAYA volveu reeditar o libro este ano, con outra capa, claro.
[Isto levoume a pensar en que hai libros eternos, tamén para os pequenos, eu conservo algúns. Pensei tamén na responsabilidade dos autores e autoras dos libros de texto, da literatura infantil (ecoando algún comentario dos ponentes das I Xornadas de Literatura e Ensino " A literatura galega nas aulas: os camiños do entusiasmo"). Eles darán forma ás nosas lembranzas. Pensei en que eu non sabería dicir os nomes dos autores e ilustradores de Borja y Pancete, pero que sempre lembraría o título. Esa é a trascendencia á que aspiro, non importa demasiado que o autor desapareza en favor da obra. Pero hoxe a necesidade de recoñecer ese traballo lévame á última páxina do libro onde aparecen: Emma Lorenzo, Antonio Basanta, Luis Vázquez como escritores e Arcadio Lobato e Paz Rodero coma debuxantes.]
Encarguei a reedición. Veño de recollela na librería. Digamos daquela, para axustarnos á realidade, que o encontro co obxecto foi algo decepcionante. E na urxencia por sentirme nena de 6 anos pasei as páxinas na procura das ilustracións, da sensación máxica ao ler silabeando por vez primeira, de ter a capacidade de descifrar os signos. Na procura da historia sinxela e universal de Borja e o seu oso, na procura por estar naquel pupitre verde lendo con Dona Linucha, mentres ventaba fóra.
Nin iso foi abondo, pode que os adictos sempre desexemos máis. Pode que só nos conformemos con experimentar de forma idéntica unha e outra vez. Pero, no fondo, eu sabía que aquilo non podía ser.
Teño a esperanza de atopar o meu exemplar, gastado, coas beiras das páxinas viradas, co meu nome na primeira folla. Ha de ser ese obxecto e non unha réplica calquera.
Ao mellor daquela si, daquela pode que a potencia da dose sacie finalmente.
Ata a seguinte vez.
Arquivado en: Literatura
Realidade: Todo aquilo que existe
DRAG
Penso últimamente se a ficción será un espello que nos permite aos que escribimos agocharnos entre sol e sombra. Dicir sen dicir ou calar para dicir, sempre sobre nós. Hai espléndidos exemplos na literatura universal, máis aló de escolas e tendencias, de razoamento sobre a ficción como eixo indispensábel no traballo do escritor e aí tódolos xogos de espellos posíbeis, inimaxinábeis autobiografías inventadas. E xorde Valente. E o ecoar dunha entrevista recente a Harold Bloom. E máis lonxe, Genette e Aristóteles.
Ás veces despois dun recital, dunha charla ou unha conferencia achegáseme alguén para preguntarme que foi de tal personaxe ou de taloutro obxecto. Ás veces hai na pregunta, no aceno de quen me apela, unha urxencia que me abruma, a necesidade de que rematen a historia, de marchar sabendo o que foi. Que pobreza pola miña parte respostarlle cun escueto: isto é literatura, que ven sendo o mesmo que dicir isto é ficción. Sei que as miñas palabras non deixarían en absoluto satisfeito ao meu interlocutor. E daquela? Daquela haberá que escribir no ar, alí, de forma improvisada o que eu intúo que esa persoa quere ouvir. Porque como dicirlle que a ilusión remata cando fecha o libro ou cando a voz se apaga? Pero aí a fenda que nos salva, aos que escribimos, ese moverse en niveis diferentes, ese “disfrazar” a “mentira” de “ficción”. E si, tamén as comiñas encubren moito nesta ocasión.
A sinceridade, en termos reais e obxectivos, fica desbotada de inmediato. Se resposto pois non souben máis daquel obxecto, ou non volvín escoitar nada daquela persoa-personaxe: a decepción. (Que distinto xa, dando lugar á maxia: nunca máis voltaría saber nada daquel obxecto, ou ninguén no lugar volveu escoitar o nome daquela persoa-personaxe: velaí xa os pespuntes da literatura)
Ao fin, conclúo, e isto é a nivel persoal, pois xa o concluiron moitos antes, que a literatura é ilusión, que os escritores somos ilusionistas (interesantísima a conexión cos chamáns). Ás veces quen nos le, quen nos escoita, agarda que fechado o libro, despois de baixar o recitador/a do cenario, esa ilusión perdure, que non se quebre. Confeso que eu son destas, a pesar das lecturas en teoría da literatura, a pesar de saber ben dos mecanismos que se poñen a disposición da trama, da palabra, para crear a ilusión.
Lembro a miña estupefacción a primeira vez que me aconteceu isto, os meus desexos de “sinceridade”, as palabras que me rondaban: verá, pero este personaxe non existe, ou non existe exactamente así…. pero de inmediato sentín que na miña profesión esa resposta non tiña cabida, que a ilusión debía continuar.
Isto fíxome reflexionar moito sobre a “verdade”. Se é verdade na literatura trascéndeme a min e á propia obra, o destino do personaxe cobra vida en cada lector, que o fai seu. É verdade o interese que o lector sinte, a preocupación no rostro de quen me pregunta.
E sen embargo non puiden evitar sentirme algo traidora ao non contar a “realidade” en termos obxectivos.
Os lindes, a fronteira que saltamos de liña en liña, de palabra en palabra, cando escribimos, iso protéxenos, fainos menos vulnerábeis. Permite desdebuxar a altísima exposición de quen escribe.
Hai algo que sempre me chamou a atención nesas novelas, tamén filmes, que advirten ao comezo que o que se vai relatar está baseado en feitos reais. Pregúntome se a nosa reacción é distinta, se a empatía que sentimos, a conexión que establecemos é “máis real”, se o impacto é maior.
[E miro de esguello outro interesante asunto no que hoxe non podo determe como quixera, o estatus da invención/imaxinación a respecto da realidade.
E agora, que xa é tarde, decátome de que deixei atrás o tema do que hoxe quería ocuparme, a relación entre a literatura e a intimidade]
Pero se entras, se confías na palabra do autor, se te entregas, daquela, que diferencia hai entre saber que Ana Karerina foi unha personaxe histórica ou non? Entre saber se quen fala nalgún poema de Olga Novo levou a alindar as vacas e sentiu o bafo quente do vacún no colo?
Para min ningunha. Son das que asina o pacto antes de abrir a primeira páxina.
Botei o verán sen escribir un post. Pero pasaron tantos pola miña cabeza(a soidade, as etapas que se fechan, algúns versos de Szymborska, Lorca, Glück, as decepcións). Ás veces mesmo aparecía o título entre neóns, insistente, interrumpindo a praia, unha excursión, o cociñar silencioso da confeitura de abruños.
Pregúntome agora que escribo isto se algún sobreviviu, se algún pagaba tanto a pena como para permanecer durante dous meses na memoria, agardar ao outono, ao regreso.
Isto levoume a pensar nos proxectos de escrita, nos que están aí, durante tempo, mesmo chegan a coller forma, e logo non se concretan. Falo con outros escritores sobre isto, algúns dinme que son moi fecundos en proxectos, pero que a porcentaxe que se concreta é mínima. Outros conciben un proxecto e centranse nel ata rematalo, non hai distraccións, non se atravesan outras ideas porque toda a enerxía se concentra nun obxectivo claro: rematar o que se comezou.
Non sei se algunha das ideas para post deste verán sobreviviu. Ten todo o seu momento? Escapa ese momento e xa non hai máis oportunidades? O que non se concreta fica perdido para sempre?
Que pasa co que non se di?
Si. Regresamos este curso co obradoiro de poesía no Fórum. Dende os clásicos ata o recén saído do prelo, con algunhas visitas dos autores.
O prazo de preinscripción comeza o vindeiro luns12 de setembro ata o mércores 14, no propio Fórum.
Quedaremos tódolos mércores ás 17:00 para tirar dos fíos e compartir poetas e poéticas.
Aquí máis información.
Será un pracer vervos alí!
Arquivado en: Literatura
Pasaron as semanas e o lecer e outras terras.
Pero aquí me agardaba esta fermosa sorpresa, o galardón Sunshine Awards 2011, outorgado polo prezado Armando Requeixo dende o seu blog Criticalia, referente fundamental na nosa literatura. Agradecida e feliz, non quero faltar un punto aos deberes que tal premio esixe. Non me entreteño, velaiquí vos deixo doce lugares que, entre outros e ademáis do nomeado Criticalia, merecen dita distinción:
Arquivado en: Literatura
É difícil contar as horas, recuperar despois deste tempo as imaxes sublimes, as palabras nos usos máis precisos, ese fluir irrepetíbel que me acompañou nas noites, nas tardes. Cumprir o desexo. Pero non era chegar, ou si? Era quedarme prendida nalgunha destas páxinas, e repetila e repetila e repetila.
Os papeis luminiscentes que na mañá lembraban, pegados na almofada, as últimas palabras. Claro que só podo escribir obviedades, pero Joyce deume algo que ningún outro antes.
Quedarán os retratos daquela mañá co libro entre as mans, sobre a pedra, para sempre e pode que os post it perdan o pegamento, pode que ti nunca chegues a entender ese código de “papelitos de colores”, pode que nin sequera chegues a abrilo. Escribir ou dicir Joyce – Ulises agora tamén significará todo isto.
Un ano despois transformada, outra.
O paradiso estaba alí. O fascinio nos ollos, os dedos a correr polos andeis, os mobéis de cartón, os cadros a ilustrar paredes ou folio en branco, un teito de libros. Quería quedar alí. E algúns nomes, só algúns, rondándome. Teño que contarllo a __ e tamén a __ e por suposto a __. E despois decido que si, que vou quedar alí, sen présa. Vou quedar alí e mirar para o teito altísimo polo que a luz. Pode que a luz do sul sexa este lugar. Tantos obxectos fermosos acumulándose para min, para que os mirara, para que os lera. Desexos infindos de que o pouso tivera o seu lugar nalgún daqueles andeis, nos que os poetas novos, nos que as editoriais distintas ou máxicas.
Os libros máis lindos, con papeis pintados, con capas de cartón (como aquel outro de Buenos Aires de Eloisa La Cartonera) pintadas a man, series limitadas, cordóns cosendo papeis, páxinas rosas, ilustracións que se superpoñen, marcapáxinas que me deslumbran, e cada recuncho para quedarse.
O que pasa é que hai que escoller. E como? Pois primeiro miro os libros, e ábroos ao azar, e leo un poema, e agardo o impacto, que ás veces non, e daquela leo outra páxina e outra. Tres oportunidades para atraparme. E só poesía. Só poesía.
E cando xa na man, miro os debuxos preciosos, precioseándome, e curioseo nas biografías, e gústame infindo que o autor ou a autora sexan do mesmo ano ca min, gústame que a foto que escollen para a contracapa sexa da infancia, ou un debuxo, ou unha foto rara. E gústame que a rapaza que está alí saiba todo, todo sobre cada un dos libros, que coñeza aos escritores persoalmente, que me sinale, que me conte. E falamos da beleza das editoriais, das descubertas. Eu fantaseo con editoriais así, e cando collo o libro, sei que quen o fixo posíbel ama o papel de cor, as ilustracións, os cordóns, as pegatinas…
Pode que o paradiso estea en Sevilla, dende hai apenas tres meses, na librería Un gato en bicicleta.
Pode que ao mellor, algún día, un libro meu, alí.
